de godin van groei en vruchtbaarheid

Een product dat afkomstig is uit de biologisch-dynamische landbouw
draagt het keurmerk Demeter, genoemd naar een godin uit de Griekse oudheid. Wie was Demeter?
Demeter, godin van groei en vruchtbaarheid

In het voorjaar is de godin Demeter in een vrolijke stemming. Dan komt haar dochter Persephone voor acht maanden uit de onderwereld naar boven, naar de wereld van wind en zonneschijn.

Blij en verdrietig
Als Demeter blij is gaan vogels zingen, planten uitlopen en kunnen mensen voedsel verbouwen en op een rijke oogst rekenen.
Demeter is immers de godin van de landbouw en het koren, schenkster van groei en vruchtbaarheid. Demeter verzorgt. Maar ze veroorzaakt óók de jaarlijks stilstand van de groei. Als haar dochter weer voor vier maanden in de onderwereld verdwijnt, is Demeter bedroefd en kan er niets groeien. De godin is verantwoordelijk voor de wisseling van de seizoenen en de oercyclus dood-groei-leven.

Toegewijde moeder
In de griekse mythologie is Demeter de dochter van Chronos en Rhea. Zij is de vierde echtgenote van Zeus, die trouwens ook haar broer is, en samen hebben ze een dochter: Persephone (ook wel Kore genoemd). Demeter is een zeer toegewijde moeder, wat in haar naam terug te vinden is: Mètèr = moeder. Op een dag is de schone Persephone met haar vriendinnen in een weide bloemen aan het plukken, als ze een prachtige narcis ziet. Op het moment dat ze zich voorover buigt om de bloem te plukken, scheurt de aarde open en komt Hades, de god van de onderwereld, in zijn gouden strijdwagen met gitzwarte paarden uit de aarde omhoog. Hij grijpt het meisje en verdwijnt onmiddellijk weer de diepte in. Persephone verzet zich hevig en roept haar vader om hulp, maar die reageert niet. Demeter hoort de echo's van Persephone's noodkreten en snelt wel te hulp, maar het is al te laat. Persephone is in de onderwereld verdwenen. Wanhopig en verdrietig zwerft Demeter rond de aarde, op zoek naar haar dochter. Tijdens haar tocht ontvangt de koning van Eleusis haar gastvrij, en als dank leert Demeter aan de tweede zoon van koning, Triptolemus, de geheimen van het zaaien en het ploegen. Zo wordt Demeter ook de godin van de agrarische samenleving.

Granaatappelpitten
Het is uiteindelijk de alziende zonnegod Helios die Demeter vertelt dat Persephone bij Hades in het schimmenrijk vertoeft. Deze wetenschap vermindert Demeters verdriet niet, want zij kan Persephone niet bereiken. De gevolgen zijn groot. Er dreigt een hongersnood omdat er niets meer groeit en niets meer geboren wordt. Dan ziet Zeus in dat hij moet ingrijpen om de treurende Demeter te troosten. Hij stuurt zijn boodschapper Hermes naar de onderwereld om Persephone te halen. Hades moet haar laten gaan, maar voordat Persephone vertrekt biedt hij haar nog wat zoete granaatappelpitten te eten aan. Helaas als Persephone niets gegeten zou hebben, had ze de onderwereld kunnen verlaten. Nu ze echter de granaatappelpitten gegeten heeft, kan ze weliswaar acht maanden van het jaar bij haar moeder zijn, maar moet ze in de resterende tijd toch terugkeren naar Hades in de onderwereld. Voorlopig is Demeter door de hereniging met Persephone dolblij en herstelt de vruchtbaarheid van de aarde, zodat de mensen weer hun voedsel kunnen verbouwen.

In de beeldende kunst van de oudheid wordt Demeter vaak afgebeeld met korenaren in de hand. De beroemdste afbeelding (zie boven) is die van Persephone, Triptolemus en Demeter, afkomstig uit het Eleusische heiligdom ter ere van Demeter.

Machteld Huber van voormalig Voedingsinstituut Dúnamis (momenteel werkzaam bij het Louis Bolk Instituut).
Dit artikel verscheen in Smaakmakend lente '98